Verslag februari '15

  1. Home
  2. /Kenniscafé
  3. /Het Kenniscafé in 2015
  4. /Verslag februari '15

"Mentale belasting werknemers laatste jaren sterk toegenomen"
"Een ondernemer maakt onzekere tijden door"
"We moeten streven naar een zekere mate van werkzekerheid"

Thijs Wartenbergh

Over arbeid, dan wel werk, valt veel te zeggen. Dat werd dan ook gedaan tijdens Kenniscafé Almere van 26 februari 2015, een bijeenkomst die onder leiding stond van Connie Franssen. Wat is de positie van ZZP’ers, hoe kunnen we de mentale belasting van werknemers verminderen, welke rol speelt technologie in het arbeidsproces en welke banen bestaan over 10 tot 20 jaar nog?

Reijer Pille, directievoorzitter bij Falke & Verbaan en specialist op het gebied van arbeid en zorg, Marcel van der Linden, hoogleraar geschiedenis van sociale bewegingen bij de UvA en het IISG over de geschiedenis van arbeid en Harm van Lieshout, lector Flexicurity bij Kenniscentrum Arbeid (KCA) van de Hanzehogeschool Groningen bogen zich over deze en andere aspecten van arbeid.

Nieuwe testament
Van der Linden opende de discussie door een fragment uit het Nieuwe Testament (Mattheüs 20) aan te halen: "De laatsten zullen de eersten zijn". Hij wilde er maar mee aangeven dat er destijds al een arbeidsmarkt bestond. Het gezegde laat zien dat sommigen op werk stonden te wachten. Het was precaire arbeid, er was geen zekerheid op vast werk. Pas in de twintigste eeuw ontstond er zicht op een vaste baan.

Toen ging het vooral om lichamelijke arbeid. Daarvan komt ook het gezegde: "Van hard werken is nog niemand doodgegaan". Het tegendeel is echter waar. Vandaag de dag is door een sterke toename van de dienstensector het aandeel zwaar werk aanzienlijk afgenomen. De mentale belasting tijdens het merendeel van onze werkzaamheden en de kans op overbelasting als gevolg neemt toe.

Flexicurity
De term flexicurity valt bij Van Lieshout, een begrip dat in de jaren tachtig van de vorige eeuw ontstond na het Akkoord van Wassenaar. We waren aangelopen tegen de grenzen van een constante groei. Een matiging van de lonen was noodzakelijk, en flexibele arbeid. Langzaam maar zeker zou de ZZP’er zijn intrede doen. Vooralsnog wordt deze zelfstandige ‘door de kat en de hond gebeten’, met name waar het de invloed van de belastingdienst betreft. ‘Waarom is een ZZP’er verstoken van alle rechten die iemand met een vast dienstverband wel heeft’, vroeg Van Lieshout zich af. Goed, zo iemand kiest er veelal zelf voor, maar dan nog.

Flexicurity is afkomstig uit Denemarken: de organisatie van de arbeidsmarkt was aan een opfrisbeurt toe. Het systeem van de sociale zekerheid is daar meer op werk  afgestemd. De werkgeverslasten liggen er lager. Pille: “Dat is mooi, maar niet alles is er geweldig. Je kunt in Denemarken ontslagen worden als je meer dan 120 dagen verzuimt. Wij hebben een beter bescherming van onze werknemers.” Kritiek is er ook op het volgens sommigen rondpompen van geld voor werknemersvoorzieningen.

De vraag werd verder gesteld hoe je zoveel mogelijk mensen aan het werk houdt. Volgens Van der Linden is arbeidstijdverkorting met behoud van loon een oplossing. Vergrijzing speelt een rol de komende jaren. Pille: "Duitsland hanteert immigratie van werknemers. Wij durven dat niet aan."  Volgens hem is het noodzakelijk dat er een nationaal debat komt waarbij het totale systeem van pensioen, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid ter sprake komt. Het heeft geen zin deze issues apart aan te pakken.”

Van Lieshout acht werkzekerheid belangrijk, job security. "De verzorgingsstaat is succesvol geweest, maar het is tijd voor een radicale verandering. Verschillende systemen zitten elkaar in de weg. "Een ondernemer maakt onzekere tijden door", zei hij. Van der Linden voegde eraan toe dat in het voormalige Oostblok er een baanzekerheid was. Maar veel van dat werk was totaal zinloos.’

Automatisering/technologie was een volgend item. Technologie heeft ervoor gezorgd dat de arbeidsproductiviteit is gegroeid, maar de arbeidsverhoudingen zijn er niet op aangepast, aldus Van Lieshout. Van der Linden: "Het is niet meer nodig mensen op een en dezelfde plek te houden. De deur wordt daarmee opengezet voor decentralisatie. Belangrijk is het vertrouwen dat een werkgever in zijn werknemer heeft. Dat laatste is niet altijd aanwezig. Er zijn echter voldoende manieren om de werknemer in de gaten te houden wat hij/zij presteert."

Al met al was de conclusie: de uitdrukking ‘arbeid adelt’, is die nog van toepassing? Pille: "Werk is voor velen belangrijk. Het heeft waarde voor ze, zingeving. Voor veel werknemers geldt: ik wil prettig en productief bezig zijn. Dat is in veel gevallen mogelijk. Het is zaak je te blijven ontwikkelen, omdat sommige banen over tien, vijftien jaar niet bestaan. Dan moet je iets anders doen."

Er is, zelfs bij de minder betaalde banen, sprake van een zekere trots in het werk. Een belangrijk aspect. Pille’s woorden zijn, als je in het arbeidsproces zit, van toepassing: "Als je werkt ben je gezonder, je ziet zaken positiever in en je bent minder snel depressief."