Verslag maart '16

  1. Home
  2. /Kenniscafé
  3. /Verslag maart '16

CRISPR/Cas-techniek maakt knippen aanzienlijk makkelijker

"Zelf aan de gang gaan met dna in dhz-sfeer is razend populair"
"Biotechnologie is knutselen aan de software van het leven"
"Nature fights back"
"Kunstmatige bladeren moeten in bio solar cells worden ontwikkeld waarbij energie uit zonlicht in brandstof wordt omgezet"
"We moeten uitkijken voor bioterroristen."

Door Thijs Wartenbergh

De CRISPR/Cas-techniek zorgt ervoor dat je exact dna doorknipt op de plek waar je dat wilt. Biotechnologie is niet het antwoord op alle vragen; we leren ervan. De petunia (formeel de petunia hybrida) fungeert bij Hogeschool  InHolland als modelsysteem bij de plantenveredeling. Biotechnologie, nanotechnologie, ICT- hersen- en wetenschappelijk onderzoek vloeien steeds meer samen en bieden nieuwe mogelijkheden (de zogenaamde converging technologies).

Dat waren enige opmerkelijk feiten die naar voren kwamen tijdens het Kenniscafé  van 24 maart in de nieuwe bibliotheek van Almere, waarbij het thema ‘Biotechnologie’ op het programma stond. Onder leiding van Connie Franssen kwamen over dit item aan het woord Nelleke Kreike, lector Green Biotechnology bij Hogeschool Inholland, Huib de Vriend, eigenaar LIS consult en zelfstandig adviseur op het gebied van maatschappelijke aspecten van Life Sciences en Henk van den Belt, universitair docent Toegepaste Filosofie bij de Wageningen Universiteit.

Verzamelnaam
Biotechnologie is een verzamelnaam voor technieken waarbij levende organismen worden gebruikt om allerlei producten te maken. Biotechnologie is niet nieuw. Planten, dieren en micro-organismen worden al eeuwen gekweekt en veredeld of gefokt om ze aan te passen aan onze behoeften. Maar: de moderne biotechnologie is een fundamenteel andere fase ingegaan. De afgelopen decennia is onze kennis over erfelijkheid, de werking van dna en genen enorm toegenomen. Hierdoor zijn wetenschappers in staat om de eigenschappen van organismen aan te passen door hun dna rechtstreeks te veranderen. En, anders is ook, vertelde Van den Belt, dat biotechnologie niet meer controversieel is. Dat was deze modificatietechniek in de jaren zeventig van de vorige eeuw wel. Velen hebben echter nog wel hun bedenkingen. De huidige situatie is duidelijk anders. En hoe! Zogenaamde biohackers gaan in dhz-biology groups zelf dna-onderzoek doen. Het zijn communities die ook al  over een BioHack Academy kunnen beschikken.

CRISPR/Cas
Het aanpassen van het dna van, bijvoorbeeld, petunia’s, waar Hogeschool InHolland zich met name op richt, is aanzienlijker makkelijker geworden. Kreike: “Daar heeft de CRISPR/Cas-techniek voor gezorgd. Voorheen werd het dna nogal eens beschadigd omdat je een inkeping niet exact kon maken. Nu heb je een schaartje dat dna doorknipt op de plek waar je dat wilt. Aan de schaar, het Cas9-enzym, zit een stukje genetisch materiaal. Dat stukje, een sliert, brengt de schaar precies op de gewenste plaats. Daarna kan het dna met de grootst mogelijke precisie worden doorgeknipt.” Zoals de thuiscomputer het informatietijdperk op gang bracht, zo brengt CRISPR/Cas genetisch sleutelen binnen het bereik van de massa. Door die precisie is het mogelijk petunia’s in elke gewenste kleur te laten veranderen, door het dna te wijzigen. Uiteraard maakt  bijvoorbeeld ook de medische sector volop gebruik van de CRISPR/Cas-techniek. Denk aan kankeronderzoek.

Het onderzoeksmodel is de petunia, een plant waar al veel onderzoek naar wordt gedaan en die antwoord kan geven op veel onderzoeksvragen. Die gaan in op grote thema’s. De huidige uitdagingen in de plantenveredeling liggen vooral in voedselvoorziening: hoe voeden we iedereen? Hoe gaan we om met klimaatverandering? Hoe voorkomen we plantenziekten? Kreike zei er al eerder over: enige bescheidenheid is op zijn plaats. Het lectoraat gaat geen antwoord op deze grote vraagstukken, maar daar wel een bijdrage aan leveren.

Huiverig
Hoewel de technologische ontwikkelingen zijn toegenomen, betekent dit niet dat velen niet huiverig staan tegenover het ‘knutselen aan de software van het leven’.  Velen kennen Dolly het schaap nog wel, het eerste gekloonde schaap ter wereld, en Herman de stier, het eerste genetisch gemanipuleerde rund ter wereld. En vooral ook: hoe zit het met de ethische aspecten? Volgens  Van den Belt (die de ethische en maatschappelijke aspecten rondom biotechnologie in de gaten houdt) was de uitdrukking met het ‘knutselen’ eerst een metafoor, maar nu wordt de slogan bijna als iets vanzelfsprekends gezien. Kreike stelde de toehoorders op haar gemak: zij mag in het laboratorium van de school niet ongecontroleerd  aan de slag. “Bij het RIVM moet ik aangeven waar ik mee bezig ben en het lab moet bovendien aan allerlei strenge eisen voldoen. Er kan niet zo makkelijk wat fout gaan.” Kreike: “We verzorgen uiteraard ook ethieklessen. Waar zijn we precies mee bezig en wat kan er mis gaan? De technologische ontwikkelingen schrijden voort, dan wil je dat wel weten.”

Nu het met die technologie toch zo hard gaat, wat kunnen we dan de komende tijd verwachten rondom het aspect biotechnologie? Volgens De Vriend is er inmiddels veel bereikt rondom suiker dat een uitstekend alternatief voor aardolie bij de productie van plastic blijkt te zijn. “Ik verwacht dat vezels ook geschikt zijn voor dit soort flessen waar veelal frisdrank en bronwater in zit.”

Kunstmatig
Verder wordt gewerkt aan kunstmatige bladeren die in bio solar cells worden ontwikkeld. Hierin wordt energie uit zonlicht direct omgezet in brandstof. Daarnaast binnen niet al te lange tijd micro-organismen die de plastic soep in de oceanen te lijf gaan. Wat betreft het onderzoek naar kanker moeten via gerichte therapie cellen met een gifstof kankercellen aanvallen, in de hoop dat daarmee vorderingen worden gemaakt in de strijd tegen deze vreselijke ziekte.

De laatste fase van de bijeenkomst werd gewijd aan ontwikkelingen op het gebied van octrooien. Van den Belt: “Er wordt maar van alles gepatenteerd. Bedrijven zijn verslaafd aan het patenteren, waarbij een paar monopolistische bedrijven alles beheersen. We kennen allemaal Monsanto. Kleine familiebedrijven  worden afgesneden van nieuwe ontwikkelingen: het kwekersrecht wordt overwoekerd door het patentrecht.” De Vriend: “Bedrijven mogen iets verdienen aan hun inspanningen, maar het wordt anders als ze er een exclusief op recht hebben. Universiteiten hebben ook patenten, maar die zijn wel voor iedereen beschikbaar.”