Types

  1. Home
  2. /New Towns
  3. /Introductie
  4. /Types

Wat voor soort nieuwe steden zijn er ?

De eerste echte nieuwe steden, dus steden die als een complete nieuwe stad zijn ontworpen en in betrekkelijk korte tijd zijn opgebouwd, zijn van oudsher vooral militaire steden. Anders gezegd, steden met een functie voor –meestal- verdediging van een gebied of een belang van de machthebbers. Vaak ging dat samen met een handelsfunctie voor deze steden, als verzamelplaats voor mensen en goederen.
Dat gold bijvoorbeeld in de vroege oudheid voor steden in het land van de Euphraat en Tigris (het huidige Irak) waar zich een rijke vroege beschaving kon ontwikkelen die men wilde verdedigen tegen aanvallers. Ook de uit de kampementen en garnizoensplaatsen van de Romeinen groeiden steden , evenals uit de forten en  vestingen die de Europese koloniale machten later in Zuid-en Noord-Amerika en Azië stichten.

 Vestingstad Naarden

Ook de geschiedenis van de landen zelf heeft overal in de wereld grote en kleine vestingsteden en fortificaties voortgebracht die een duidelijke stedelijke functie kregen. In ons eigen land is dat bijvoorbeeld een vestingstad als Grave aan de Maas of Geertruidenberg en Naarden.

De stedengeschiedenis laat ook nieuwe steden zien die een duidelijke religieuze functie hebben, of een sterk ceremoniële betekenis voor de uitoefening van de centrale macht in een land, zoals het Kremlin in Moskou of de Verboden Stad in Beijing. Al deze steden hebben dus een min of meer praktische betekenis. Ze dienen militaire doelen, ondersteunen en beveiligen de belangen van kooplieden en machthebbers, functioneren als religieus centrum of zijn bedoeld als fortificaties van waaruit kolonisatie van gebieden kan plaatsvinden.

Maar in de loop van de geschiedenis worden er ook vanuit een heel ander gezichtspunt ideeën voor nieuwe steden ontwikkeld en wel door economen, filosofen, filantropen en kunstenaars. Zij zien de stichting van nieuwe steden als een mogelijkheid om nieuwe samenlevingsvormen te laten ontstaan, waarin de mensen op een nieuwe manier worden gehuisvest en op een ideale (= vreedzame en gelukkige) manier met elkaar samen kunnen leven.

Een beroemd voorbeeld van zo’n nieuwe stad is de ideale stad die de filosoof Thomas More in het jaar 1516 ontwierp en die hij de veelzeggende naam Utopia meegaf, letterlijk “Goedwereld/Nergenswereld”. Deze naam is bekend geworden voor alles wat heel mooi en goed is, maar alleen in de fantasie bestaat.
Dit Utopia is een van de bekendste ideeën geworden, maar het is bepaald niet de enige in zijn soort. Er zijn ook andere denkers geweest die ideale steden hebben ontworpen, en een enkeling daarvan zag ook iets van zijn voorstellen daadwerkelijk gerealiseerd. Zo werd omstreeks 1780 in

Zoutfabriek nabij Arc et Senans

het oosten van Frankrijk nabij de stad Arc et Senans door de architect Ledoux een nieuwe zoutfabriek gerealiseerd met daaromheen moderne woningen voor de arbeiders en een gemeenschapsruimte.
In Engeland werd in de achttiende eeuw door de zeepfabrikant Lever in een nieuw dorp gebouwd (Port Sunlight) voor de werknemers in zijn fabriek, zoals ook de katoenfabrikant Owen deed met het dorp New Lanark in Schotland.
En ook in Nederland raakten sommige fabrikanten door deze voorbeelden bewogen, zoals bijvoorbeeld de gistfabrikant Van Marken met zijn Agnetapark in Delft en het Heveadorp van de gelijknamige rubberfabriek.

Het ligt natuurlijk voor de hand dat de gedachte om geheel nieuwe steden op een moderne manier tot stand te brengen juist ook in de ‘nieuwe wereld’, dus Amerika, sterk tot de verbeelding sprak. In feite waren daar alle steden min of meer ‘nieuw’, maar de idee om dit sterk planmatig volgens een vast ontwerp te laten gebeuren werd toch pas serieus uitgewerkt door een uit Frankrijk overgekomen architect. P.C. L’Enfant ontwierp rond 1800 modellen voor
Chigaco en San Francisco.
Deze ontwerpen zouden de opmaat vormen voor de latere City Beautiful beweging, omdat ze het stedelijk schoon centraal stelden in monumentale lanen en bouwblokken met fraaie straatwanden. Een beetje als in Parijs eerder door Hausmann was gedaan, die de  Parijse wirwar van middeleeuwse straatjes en pleintjes aan de kant schoof door de brede boulevards en grote pleinen, die Parijs nu zo kenmerken.

In Nederland vond deze nieuwe aanpak van steden navolging in de persoon van H.P. Berlage die soortgelijke ideeën voor Amsterdam-Zuid ontwikkelde: monumentale bouwblokken met fraaie straatwanden en pleinen.

Lees verder: De geboorte van de New Town

Catalogus

In de catalogus van de Plusbibliotheken vindt u een enorme collectie (populair) wetenschappelijke boeken en artikelen.

U kunt gevonden media zelf aanvragen en afhalen in uw eigen bibliotheek.

Partners

Flevomeer bibliotheek