Plus bibliotheek Flevoland

Hoe werkt ons brein?

  1. Home
  2. /Kenniscafé
  3. /Het KennisCafé in 2011
  4. /Verslag maart '11
  5. /Hoe werkt ons brein?

Door Bernadet Timmer, communicatie gemeente Almere

In Almere wonen ook wetenschappers. Drie van hen vertelden eind maart over hun universitaire onderzoeken tijdens het Kenniscafé in de nieuwe bibliotheek in Almere. Op een aantal vaktermen na wisten ze de niet alledaagse onderwerpen helder over te brengen aan de naar kennis hunkerende belangstellenden. Guus Smit doet onderzoek naar de werking van het brein en ons geheugen aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hoe werkt ons brein?

“We weten het meeste niet van het brein: naar schatting weten we slechts zo’n 0,5% over de werking van ons brein. Daarom kunnen robots nog steeds zo weinig. In de hersenen hebben we zo’n 100 miljard zenuwcellen, die per cel met zo’n duizend andere cellen communiceren. Maar een heel klein deel van de hersenen is aan het werk, maar er werkt wel heel veel tegelijk. Onze hersenen zijn heel goed in parallelle verwerking van informatie. Ze regelen alles tegelijk: de hartslag, rechtop zitten, eten, praten, wijzen, et cetera.”

Hoe communiceren ze dan? “Ze maken contact met een chemisch stofje. Je hebt hersendelen die zich met specifieke onderdelen bezighouden en delen die met algemene zaken bezig zijn. Al die systemen hebben contact met verschillende chemische stoffen. Twee heel belangrijke zijn ‘activeren’ en ‘stilhouden’. Bijvoorbeeld als je gaat slapen. Daar zijn ook onze medicijnen op gebaseerd.”
Jongeren kunnen toch ook heel goed veel dingen tegelijk? “Jongeren zijn heel ervaren in de besturing van computers. Maar dat heeft maar een beperkte en korte tijd nodig van de hersencellen. De attentiespanne neemt eigenlijk af: ze worden slechter in het langdurig concentreren en het bezig zijn met een beperkte taak. In een hersenscan kun je die aandacht en impulsiviteit meten.”

Nicotine is verslavender dan heroïne
Smit onderzoekt leren en geheugen en, in het verlengde daarvan, verslaving. “Mensen hebben bijvoorbeeld een zeer goed geheugen voor sigaretten, omdat nicotine een zeer sterk verslavende stof is. Nog verslavender dan heroïne. 95% van de mensen lukt het niet om te stoppen. Het is heel moeilijk om bepaalde stoffen bij de hersenen te krijgen. “Niet alle stoffen kunnen de bloed/hersenbarrière overschrijden. In een sigaret zitten wel 3.000 chemische stoffen, die lang niet allemaal de hersenen bereiken. Nicotine en opiaten zijn oplosbaar in water en kunnen dat wel.”

Hersenen zijn bij uitstek in staat om te leren: informatie opnemen en onthouden. Je leert heel snel ‘lekkere’ stoffen te onthouden. Nicotine of andere niet-natuurlijke stoffen kunnen de natuurlijke stof dopamine verdringen, waardoor je afhankelijk wordt van alternatieven.
Je hersencellen ‘praten’ nog steeds op de verkeerde manier met elkaar bij verslaving, ook als je stopt. Onder invloed van bijvoorbeeld nicotine hebben ze verkeerde contacten gelegd. Wij hebben onderzocht of we die terugval daarnaar konden voorkomen. Dat lukt bij dieren wel. Daardoor leren we heel veel over de fundamentele werking van de hersenen.”

Use it or lose it
“We proberen te begrijpen waarom we leren en waarom we vergeten als we ouder worden, hoe je in staat bent om iets te onthouden. Je krijgt het binnen, bewaart het 24 uur en daarna gaat het naar een ander gebied in het brein. Roep je het weer op, dan gaat het terug naar het oorspronkelijke gebied en kun je het ook veranderen. Dus elke keer als je herinneringen oproept, kunnen ze vervormd raken. Daarom zijn herinneringen na enige tijd in een verhoor ook niet meer bruikbaar.
Veel mensen hebben ongewild angsten. Die herinneringen zou je ook willen aanpassen. Dat doen we onder meer door stoffen te gebruiken die daarbij helpen.”

Helpen geheugentrainers? “Ze zeggen niet voor niets: ‘Use it or lose it.’ Als je je hersenen blijft gebruiken, voorkom je verlies van hun flexibiliteit. Je maakt zo actief gebruik van je hersenen en kunt daardoor langer profijt hebben van je geheugen. Het is ook belangrijk om je hersenen voor verschillende dingen te blijven gebruiken.”

Onderzoek op dieren is wat anders dan op mensen. Is er ook verschil in resultaten bij mannen en vrouwen? “Mannen en vrouwenhersenen zijn verschillend van nature en onder invloed van hormonen. De fundamentele processen van leren en geheugen zijn echter hetzelfde. Zoals bij een rookverslaving. We werken echter vaak met mannen, omdat vrouwen dus een cyclus hebben waar je rekening mee moet houden. Tegenwoordig moeten wetenschappers dat ook meenemen in het onderzoek.
Je moet ook kijken over wat voor geheugen je het hebt. Zenuwcellen leggen sneller nieuwe contacten. Die zijn schaarser op oudere leeftijd. Bij iedereen.”