Verslag oktober '10

  1. Home
  2. /Kenniscafé
  3. /Het KennisCafé in 2010
  4. /Verslag oktober '10

"Afwisseling in de natuur erg belangrijk"

Tekst: Thijs Wartenbergh 

Slakken bestuderen heeft zo zijn voordelen. Stel dat je alles van vlinders wilt weten, dan ren je regelmatig met een vlindernetje rond. Slakken lopen niet zo snel weg, zoals we weten, dus deze weekdiertjes van nabij bekijken kun je op je gemak doen. Dennis Uit de Weerd, universitair docent biologie bij de faculteit Natuurwetenschappen van de Open Universiteit, kwam tijdens het Kenniscafé in de Nieuwe Bibliotheek van Almere Stad vertellen wat zijn onderzoek naar de evolutie van landslakken had opgeleverd.

Hij was tijdens deze lezing vergezeld door Thijs van Hees, landschapsarchitect, en Ton Eggenhuizen, stadsecoloog van de gemeente Almere. Het centrale thema deze avond was biodiversiteit. Dat was niet toevallig: 2010 is het Jaar van de Biodiversiteit. Dit aspect is belangrijker dan op het eerste gezicht lijkt. Door biodiversiteit bestaat landbouw, zijn er medicijnen, is er schoon water, vruchtbare grond en een stabiel klimaat. Het levert ook voedsel en grondstoffen voor huisvesting, kleding, brandstof en medicijnen. Biodiversiteit is meer dan het in stand houden van soorten. Maar wat betekent dit nou voor een stad? En kunnen we biodiversiteit beïnvloeden of zelfs ontwerpen. Gespreksleider Peter van Schooten ondervroeg het drietal.
 
Slakkenhuizen
Waarom slakken als studieobject, was een vraag van Van Schooten. Je zou zeggen, zoals hij suggereerde, dat het een saai onderwerp is. De dieren tonen een goed evolutionair proces, aldus Uit de Weerd, waarbij hij op Kreta, Jamaica en Cuba terugging naar de oorsprong van deze diertjes. Op Kreta ging het vooral om de exemplaren die verbonden zijn aan kalksteen.”Zo’n populatie is goed te volgen”, aldus Uit de Weerd. “Slakken volgen de geschiedenis van het gebied. Slakkenhuizen fossiliseren, zodat die goed terug te vinden zijn.” Hij onderzocht verwantschappen, uiterlijke kenmerken, zoals slakkenhuizen. Probleem is vaak dat de diertjes vaak verwant lijken, maar dat hun DNA anders uitwijst. Een van de bevindingen van de onderzoeker was dat de diversiteit groter was dan hij had gedacht. Uitgegaan wordt van 25.000 soorten. Een ander punt dat opviel dat bepaalde soorten zich snel verspreiden, sneller dan je van slakken verwacht. 
Soorten ontstaan aan de hand van het verspreidingsgebied waar ze leven. Darwin heeft er weinig aandacht aan besteed, aldus Uit de Weerd, maar als er geen uitwisseling is van erfelijk materiaal dan treden er steeds meer veranderingen op. Verschillende soorten kunnen ook op dezelfde plek ontstaan (zonder ruimtelijke scheiding). Dat kan als voortplanting op verschillende planten plaatsvindt. Slakken zijn overigens tweeslachtig (hermafrodiet) en kunnen zichzelf voortplanten. Nog iets bijzonder: slakken zijn linksgebonden of rechtsgebonden, het is maar hoe ze hun slakkenhuisje dragen.   
 
Homeruskwartier
Thijs van Hees gaf als landschapsarchitect aan dat hij in het Homeruskwartier een park heeft gemaakt van een archeologische vindplaats. Deze plek is een groot, langwerpig grasveld geworden, omzoomd met bomen. Het zijn de bomen die daar in een ver verleden al stonden, ofwel het is een herstel van de biodiversiteit. Een van de toehoorders liet even later weten het een vrije saaie entourage te vinden. Van Hees reageerde daarop met te stellen dat dit, in zijn visie, de juiste aanpak was. Bovendien kan hij niet alles uitvoeren wat hij wil. De landschapsarchitect liet erop volgen dat het niet aanwezig zijn van veel biodiversiteit per definitie onaantrekkelijk zou zijn.
“Neem de Engelse buitenplaatsen. Die hebben weinig afwisseling in plantensoorten, maar wat er aan aanwezig is blijkt wel erg specifiek. Vooral door de schelpenpaden.” Weer veel biodiversiteit is bijvoorbeeld te vinden in de natuurtuin van Alterra in Wageningen. “Daar hebben zich allerlei soorten planten ontwikkeld. Het is maar wat je wilt”, aldus Van Hees. Hoewel Nederland overwegend een vlak land is, blijkt ons land toch een grote mate aan biodiversiteit te bieden. Dat komt door de deltavorming: rivieren nemen de prachtige soorten mee uit het achterland en dat komt bij ons terecht. Biodiversiteit wordt gemeten aan de planten per vierkante meter. Van Hees: “Nederland heeft met haar vele grasland een grote rijkdom in huis.” 
 
Verbinden
Stadsecoloog Ton Eggenhuizen heeft als taak de stad en de natuur met elkaar te verbinden. Dat is nodig, anders gaan we al te zeer lijden aan NTS, Natuur Tekort Syndroom, zei hij met een knipoog. Obesitas en depressies liggen, als gevolg daarvan, op de loer, aldus Eggenhuizen. De ondertoon is wel serieus: een stad zonder veel groen is weinig aantrekkelijk. “Natuur in de stad is belangrijk”, liet de Almeerder weten. Het natuurlijk systeem moet divers zijn, voegde hij eraan toe. “Iedereen begrijpt dat: een aardappelveld is eenvormig, waardoor schimmels optreden die vervolgens moeilijk te verwijderen zijn. Een hooiveld is veel afwisselender.”     
Een interessant aspect van zijn werk is momenteel de realisatie van een ecologisch industrieterrein, De Vaart IV. “Ondernemers willen maatschappelijk verantwoord bezig zijn”, aldus Eggenhuizen, “dat laten ze ons weten. We reiken ze handvatten aan om die ideeën vorm te geven, zoals een groen dak, speciale gevels, beplanting, nesten voor sterns, die daar veel voorkomen, etc.” Volgens hem zijn in Almere goede randvoorwaarden geschapen om biodiversiteit te creëren. “Het schort ‘m echter nog wel eens aan beheer. Ook vraag ik me wel eens af waarom er op een bepaalde plek veel robinia’s staan of moerascipressen. Daar krijg je weinig vogels en weinig insecten. Je krijgt dan een arm systeem. Dat moet niet.” 
 
Hij is blij met de Almere Principles, waarbij het gemeentebestuur People, Planet en Profit (sociale duurzaamheid, natuurduurzaamheid en economische duurzaamheid) voorop stelt. “We streven daarbij een robuuste biodiversiteit na”, aldus Eggenhuizen. Om het eerdergenoemde NTS tegen te gaan wordt op scholen voorlichting over de natuur gegeven, kinderen worden ook de natuur ingehaald. Hij zette vraagtekens bij het overal maar openstellen van de natuur. “We moeten geen ‘Efteling-natuur’ willen. Vroeger vroeg ik in de natuur de bordjes met ‘verboden toegang’ het spannendst. Wat zou daar achter te vinden zijn?”
 
Zie ook het verslag op kunst-enzo.nl en het verslag van Bernadette Timmers

Catalogus

In de catalogus van de Plusbibliotheken vindt u een enorme collectie (populair) wetenschappelijke boeken en artikelen.

U kunt gevonden media zelf aanvragen en afhalen in uw eigen bibliotheek.

Volg het Kenniscafé op